Valjevo – Istorija i slike grada i okolnih mesta u opštini

1

Geografski položaj

Valjevo leži na reci Kolubari, na nadmorskoj visini od 185 metara, ispred samih ogranaka planina Maljena, Povlena, Jablanika i Medvednika, koji ga okružuju skoro sa svih strana.

Broj stanovnika

Prema poslednjem popisu u gardu Valjevu živelo je 61.035 stanovnika, a cela opština 96.761.

Istorijat

Ne može se tačno utvrditi otkada datiraju prva naselja na području Valjeva, ali se zna da su ona postojala još u preistorijsko doba. O tome svedoče nađeni predmeti u pećinama kod Valjeva, koji potiču iz kamenog i bronzanog doba. Prvi put Valjevo se pominje 1398. godine u pismima Dubrovčana kneginji Milici u kojima se žale na loše uslove za poslovanje njihovih trgovaca u Srbiji zbog šteta koje im čine Turci. Ovi prvi podaci o Valjevu odnose se na dubrovačku trgovinu u ovom kraju, jer je preko Valjeva išao trgovačii put za Beograd, za Boonu i dalje za Dalmaciju.

Zbog toga je dubrovačka kolonija u Valjevu bila vrlo jaka. Broj Dubrovčana naseljenih u njemu bio je stalno u porastu, sve do pada Valjeva pod tursku vlast. Nalazeći se u kraju pogodnom za gajenjene stoke, sejanje žita i podizanje voćnjaka, Valjevo je u srednjem veku bilo privredni i trgovački centar gornje Kolubare. Ceo ovaj kraj s Valjevom potpao je pod Turke 1458. godine.

Dosta brojne vesti o Valjevu pod Turcima daju trgovci koji su boravili u samom mestu ili su prolazili kroz njega. Valjevo je i pod Turcima ostalo privredno središte čitavog kraja, U XVI veku ono je ostalo i dalje loznatim mestom, a u XVII veku pokazivalo je znatan napredak i važilo je kao jedno od značajnih mesta u Srbiji. Tada se u njemu nalazio i karavanseraj za odmor putnika i trgovaca. Jedan strani putopisac, koji je prolazio kroz Valjevo 1624. godine, pisao je da je to dobro naseljeno mesto, prostrano i prijatno zbog velikog broja vrtova. U XVII i XVIII veku u Valjevu je stolovao „pravoslavni mitropolit valjevski, užički a pri tom egzarh celog Ilirika”.

valjevo slike

U ratovima između Austrije i Turske u XVII i XVIII veku Valjevo je prelazilo iz jednih ruku u druge. Austrijanci su 1688. godine zauzeli Valjevo, ali u njemu nisu dugo ostali, jer su ga Turci posle dve godine povratili. U novom ratu Austrijanci su 1716. ponovo zauzeli grad ali za kratko vreme. Za vreme prve austrijske okupacije Srbije Valjevo je bilo glavno mesto istoimenog distrikta. I za vreme Kočine krajine narod ovoga kraja uzeo je vidno učešće u borbama pod vođstvom obor-kneza Alekse Nenadovića. U ovome kraju stanje naroda naročito se pogoršalo za vreme pritiska i terora dahija po njihovom povratku u Srbiju.

Dahijska obest dostigla je vrhunac kada je Fočić Mehmed-aga došao u Valjevo, uhvatio na prevaru Aleksu Nenadovića i Iliju Birčanina i pogubio ih 23. I 1804. godine. Kada je planuo prvi srpski ustanak, valjevska nahija, koju su predvodili vojvoda Jakov Nenadović i prota Matija Nenadović, sin Aleksin — bila je jedan od njegovih žarišta. Marta 1804. godine ustanici su zauzeli Valjevo. U valjevskom kraju istakao se pred ustanak i za vreme ustanka, pored ličnosti iz porodice Nenadovića, znatan broj ljudi. Za vreme drugog ustanka Srbi su bez borbe zauzeli Valjevo 1815. godine.

Posle oslobođenja od Turaka 1815. godine Valjevo počinje da se izgrađuje. Tursko stanovništvo postepeno se iseljava, a na njegovo mesto dolazi srpsko. U njemu se javljaju prvi znaci ekonomskog napretka i kulturnog uzdizanja. U 1 oku XIX veka Valjevo se naglo podiže. Priraštaj gradskog stanovništva naglo raste, jača zanatstvo i trgovina. Težak položaj radnika stvorio je uslove za stvaranje političkih organizacija među valjevskim radnicima. U Valjevu je 1903. godine osnovano radničko društvo a sledeće godine prvi put je u njemu proslavljen 1. maj, kada je povorka radnika prodefilovala gradom. U balkanskim ratovima 1912—1913. godine Valjevci su se nalazili u sastavu Drinske divizije koja se isticala u oba balkanska rata i dala velike žrtve, a isto tako i u prvom svetskom ratu 1914—1918. godine. Pod rukovodstvom vojvode Živojina Mišića, koji je rodom iz ovoga kraja, u neposrednoj blizini Valjeva vođena je 1914. godine čuvena kolubarska bitka u kojoj je austrougarska vojska doživela potpuni poraz.

Posle završetka prvog svetskog rata Valjevo se širi i ekonomski jača. Priliv kapitala uticao je na razvoj trgovine i industrije. Uporedo u Valjevu jača i radnički pokret, organizuju se štrajkovi i demonstracije.

Kada je 1941. godine Komunistička partija Jugoslavije donela odluku o početku oružanog ustanka i pozvala naše narode u rat protiv okupatora, Valjevo i okolina bili su prvi koji su se tom pozivu odazvali. Već 2. jula 1941. godine formiran je Valjevski partizanski odred. U selu Bela Crkva kod Krupnja delovi Valjevskog partizanskog odreda, pod vođstvom Žikice Jovanovića-Španca, u sukobu sa žandarmima ispalili su 7. juna 1941. godine prve ustaničke puške. To je prvi oružani sukob u Srbiji i početak opštenarodnog ustanka protiv okupatora i njegovih slugu. U razdoblju juli —novembar 1941. godine Valjevski partizanski odred brojno je narastao i naoružao se, tako da je bio u stanju da vrši i veće akcije. Uspeo je da za kratko vreme razoruža mnoge žandarmerijske stanice, izvrši niz uspelih akcija na komunikacije i na nemačke kolone.

Valjevski odred je uslešno izvršavao svoj zadatak čišćenja teritorije od neprijatelja i oslobodio mnoga mesta kao: Krupanj, Stolice, Ljuboviju itd. Partizani su dva meseca držali i Valjevo u blokadi. Skoro svakodnevno su vođene borbe kako s jedinicama jakog nemačkog garnizona u Valjevu, tako i s nemačkim jedinicama koje su se probijale prema Valjevu da pruže pomoć blokiranom garnizonu. Mnoge komunikacije, koje su vodile u grad, bile su na mnogim mestima prekinute i uništene.

Tek krajem oktobra 1941. godine jedinice 704 «emačke divizije uspele su da razbiju blokadu i da se epoje s garnizonom u Valjevu. Kada je počela velika nemačka ofanziva na slobodnu teritoriju, poznata pod imenom Prva neprijateljska ofanziva, valjevski odred s ostalim partizanskim odredima Srbije pružao je žestok otpor. Valjevo je i prvi konačno oslobođeni grad u Srbiji. Posle četvorodnevnih borbi jedinice Prvog proleterskog udarnog korpuea NOVJ oslobodile su Valjevo 18. septembra 1944. godine. U borbama za oslobođenje grada, između ostalih, poginuo je i narodni heroj Bogdan Bolta. U narodnooslobodilačkom ratu Valjevo je dalo osam narodnih heroja.

Galerija slika grada Valjeva



Share.

1 komentar

  1. Postoji polemika valjevaca o tome gde se nalazi Markova stolica , kontrasna misljenja su oko vidikovca kod treceg paviljona i mesta kod neke cesme na Gradcu . Ako ste u mogucnosti da istrazite da li se mesto vidikovac na Vidraku zove Markova stolica , hvala lepo unapred.

Leave A Reply